|
Poemas - Meu al-habib est ad jana |
|
Written by Administrator
|
|
Saturday, 21 July 2007 16:26 |
Quería contarte sueños de mi joventud,
cuando me parecía que abriendo los ojos todo sería como antes.
Las puertas de mi dormitorio van abriendo por adentro
a la nueva versión de la historia del amor imposible.
Siempre has sido un ángel que solo olvidó nacerse.
Siempre en el primer puesto en cuanto a la producción de las buenas intenciones.
Solías decir: "Logro lo que quiero":.
Pero la voz andando de la puerta decía:
¿Qué faré, mamma?
Meu al-habib est ad jana.
Negra maestra con el veneno en su mano
también no quisó hacerte daño.
esta vez perdiste tu tiempo.
Falleciste en el nombre de la victoria.
¡Qué has hecho, mammita!
¡Dáme incluso una gotita de tu veneno!
¡Dámelo!
|
|
Last Updated on Saturday, 21 July 2007 16:27 |
|
|
Written by Administrator
|
|
Sunday, 01 July 2007 16:59 |
ęłęęó
Gongoryzm w twórczoci Mikoaja Spa Szarzyskiego. Analiza problemu na podstawie
wybranych przykadów.
Sownik literatury staropolskiej definiujc gongoryzm wskazuje na posta prekursora gatunku, którym wg autora hasa nie by Gongora y Aragote, lecz Fernando De Herrera,
którego poezja uczona, o kunsztownej formie i ezoterycznym stylu naley do okresu przejciowego midzy hiszpaskim renesansem a barokiem.
Nazw terminu by moe uzasadnia pogld, i to jednak poezj Gongory mona uwaa za pen syntez cech uwaanych za póniej za charakterystyczne dla hiszpaskiego odrodzenia,
polegajce na przyswojeniu tradycji grecko- aciskiej. Gongora wzbogaci ten nurt dodatkowo elementami woskiej poetyki.
Nawizuje take do pojcia kultyzmu, wywodzcego si od ac. cultus oznaczajcego w przenoni co ozdobnego, strojnego, który pojawia si w pismach hiszpaskich mistyków:
Ludwika z Granady, w. Ignacego de Loyola, w. Teresy z Avila czy Jana od Krzya.
Za teoretyka gongoryzmu uwaany jest wyznawca poetyckiego hermetyzmu Don Luis Carillo y Sotamayor. W dziele El libro de la erudición poetica (1610) ukaza swoje oczekiwania i wizje poezji. Miaa ona przedstawia nie tylko doniosąuc0 tematyk, ale i uywa finezyjnego i elitarnego jzyka, przez co odcina si od niewyksztaconych odbiorców, którzy jego zdaniem nie byli w stanie zrozumie uczonej poezji. Program ten zosta urzeczywistniony w XVII wieku przez Gongor , wiadomie konstruujcego wypowiedzi wieloznaczne
i niejasne. W jego mniemaniu styl taki mial nie tylkoznaczenie artystyczne, ale i oddziaywa na odbiorc pobudzajc go do samodzielnej refleksji.
Chocia gongoryzm najpeniej rozwinłuc0 si w literaturze hiszpaskojzycznej XVII w. (jego wpyw widoczny jest take w twórczoci meksykaskiej poetki znanej jako
Sor Juana de la Cruz), to mona odnalećuc0 róda jego oddziaywanie w caej niemale Europie. W Polsce przykadem tego moe by twórczoćuc0 Mikoaja Spa Szarzyskiego,
którego twórczoćuc0 ogranicza si do zbioru Rymy abo wiersze polskie wydanego dwadziecia lat po mierci autora przez jego brata, Jakuba.
Za ródo takiej a nie innej duchowoci Szarzyskiego uwaa si wpyw twórczoci hiszpaskiego teologa, Ludwika z Granady, uchodzcego za czowieka renesansu, cho w duej mierze innego od tego panujcego na reszcie kontynentu. Nigdzie bowiem indziej nie dostrzega si, e zasadnicz przyczyn leku, rzecz jasna wadz kocielnych, przed indywidualizmem religijnym. Dlatego te Libro de oración y meditación w okresie dziaalnoci witej Inkwizycji, znalaza si w Indeksie Ksig Zakazanych. Autor zachca w niej odbiorc do indywidualnej modlitwy, akcentowa dua rol indywidualnej pobonoci wskazujc, i to sumienie jest miejscem medytacji.
Szarzyski mia zamiar podjćuc0 si przetumaczenia Róaca Luisa z Granady, czego ostatecznie dokona Antonin z Przemyla. Zna te Zwierciado czowieka chrzecijaskiego oraz Przewodnik grzesznych ludzi. Jednake w twórczoci Spa nie ma tak wiele zapozycze, jak mogoby si pocztkowo wydawa.
W Sonecie II Szarzyskiego czytamy:
Tym sie Cherubim (przepaćuc0 rozumnoci)
Dziwi zdumiay i std paa prawy
Pomie, Serafim, w szczśuc0liwej mioci.
( w.10-12).
U Ludwika natomiast: w Cherubinach s zamknione skarby mdroci Boej za Serafinowie to jasnoc kontemplacji i gorcoćuc0 paajcej mioci.
Innym razem Andaluzyjczyk pisa: Tam si uspokoi ąuc0dza wolej naszej, miujc dobro one powszechne, w którym wszystkie dobra si zawieraj; oprócz którego nie ma dobra, w którym by prawdziwe ukochane by prawdziwe ukochanie byo. Tam si uspokoi ąuc0dza nasza w onym
przysmaku wesela wiecznego, ktory tak napeni usta serca naszego , e ju na przyjcie wicej miejsca nie zostanie. Mikoaj Sp Szarzyski w Sonecie V wyrazi myl podobn:
Ale z ywioów utworzone ciao
To chwalc, co zna pocztku równego,
Zawodzi dusz, której wszystko mao,
Gdy Ciebie, wiecznej i prawej piknoci,
Samej nie widzi, celu swej mioci.
(w. 10-15)
Zarówno w Sonecie I O krótkoci i niepewnoci na wiecie ywota czowieczego
jak i w Sonecie V O nietrwaej mioci rzeczy wiata tego mona dostrzec pewne podobiestwa z sonetem Luisa de Góngory, De la breviedad engañosa de la vida.
miao monaby zaryzykowa stwierdzenie, e tematem wierszy Spa jest ruch.
Poeta we wszystkim, co go otacza dostrzega zmian. Doznawanie, przeywanie i odkrywanie wiata jest dla niego jednoczenie kontemplowanie ruchu, zmiany. Na myl przychodzi od razu wy powiedziane kilka tysicy lat wczeniej panta rhei, wszystko pynie, wszystko znajduje si w ruchu, nawet mioćuc0 :
Mioćuc0 jest wasny bieg ycia naszego
(Sonet V, w.9)
Podobn myl mona odnalećuc0 w wierszu Sor Juany de la Cruz:
Amor empieza por desasosiego,
solicitud, ardores y desvelos;
crece con riesgos, lances y recelos,
susténtase de llantos y de ruego.
( Que consuela a un celoso, w. 1-4)
w twórczoci której dostrzega si pierwsze przebyski femininizmu, bynajmniej jeli chodzi o literatur iberoamerykask, czyni niemale przeom krytykujc mżuc0czyzn tumaczc postpowanie kobiet.
Wspomnianym wczeniej utworem Gongory równie rzdzi wariabilizm. Sugeruje to ju na wstpie sam tytu: De la brevedad engañosa de la vida . ycie zarówno u Gongory tak, jak u Spa jest zdradliwe, nie ma w nim nic pewnego prócz ruchu, bowiem:
jak gwatem obrotne oboki
I Tytan prtki lotne czasy pdz
( M. Sp Szarzyski, Sonet I)
que presurosa corre, que secreta
a su fin nuestra edad.
(...) cada Sol repetido es un cometa.
(...) las horas que limando están los dìas,
los días que royendo están los años.
(Luis Góngora y Aragote, De la brevedad engañosa de la vida)
Kolejnym gongoryst, którego wpywy mona odnalećuc0 w Spowskiej twórczoci jest zaoyciel Towarzystwa Jezusowego, w. Ignacy Loyola (wac. Iñigo López de Oñaz y Loyola). Gdy polski poeta pisze w Sonecie IIII:
Bd wojowa i wygram statecznie!
- to jednym z pierwszych skojarze po przeczytaniu jest ignacjasko- erazmiaski "athleta Christi". Doktryna stworzona przez Baskijskiego witego jest doktryn suby, zrodzon z niepewnoci. Loyola chcia zmusi czowieka do heroicznego wrcz wysiku . Jednoczenie jednak w jego twórczoci teologicznej wystpuj elementy kwietyzmu, biernoci i pokory wobec woli Boej. Droga jak podżuc0a w swoich rozwaaniach w. Ignacy przypomina niekiedy drog rouzmowania Spa. Za przykad mog posuy nastpujce utwory:
• Niestae dobra! O, stokro szczśuc0liwy,
Który tych cienów wczas zna ksztat prawdziwy!
(Sonet !)
• Proch podnóka twego, czemu wolnoćuc0 mamy
Twych ustaw ustpowa, w których ywot znamy,
(...) A utwierd wolnoc w chceniu, której nie zna uy:
Wolim w witej ojczynie Tobie wiecznie suy.
(Pieńuc0 II)
• Ty mi wiźuc0, ty styruj sam: tak skocz bieg w cale.
(Pieńuc0 IX)
Bd wojowa i wygram statecznie!
(Sonet IIII)
Mamy tu kolejno do czynienia z rozpoznaniem sytuacji czowieka, rezygnacj "chcenia" wasnego oraz z przemian czowieka w narzdzie bitwy duchowej. Mimo to jednak poeta nie znalaz si w okrgu oddziaywania jezuitów, o czym wiadczy choby brak w jego twórczoci tendencji do uzmysawiania czy odgrywania wewntrznego prawd wiary.
Pomimo to zdarzaj si w spócinie polskiego poety fragmenty zblione do formu baskijskiego witego. w. Ignacy istotne fragmenty medytacji sygnalizowa zdaniem:
naley prosi Boga o to, czego chc,, czyli w praktyce prosi o to, co jest zgodne z Jego naukami. W Sonecie II Szarzyskiego mamy natomiast:
O wity Panie, daj, niech i my mamy,
To, co mie kaesz, i tobie oddamy!
W Pieni VIII zaleca poeta cakowit niemale obojtnoćuc0:
Nie poąuc0dam znacznym by w nieszczśuc0cie oboje,
Lecz znam prawie szczśuc0liwym, kto pociechy swoje
W tobie samym ma, Panie, próen inszych rzeczy.
We fragmencie wicze duchownych zakonnik deklaruje co bardzo podobnego:
Musimy si sta obojtnymi wzgldem wszystkich rzeczy stworzonych
(...) tak dalece, ebymy ze swej strony chcieli raczej zdrowia ni choroby,
bogactw ni ubóstwa (...)we wszystkich innych rzeczach tego jedynie pragnli
i to wybierali, co nam lepiej suy do celu, dla ktorego stworzeni jestemy.
Wracajc to rozwaa twórcy El libro de la erudicion poetica niewtpliwie zaoenie zrealizowane wczeniej przez Gongor dotyczce "zmuszenia" czytelnika do mylenia, znajduje wyraz w Rymach abo wierszach polskich. Jest to poezja dostpna jedynie dla odbiorcy na tyle wyksztaconego by móg we waciwy sposob odebra gr religijnych i literackich znaków, odsyajcych przede wszystkim do ludzkiej duszy. Uyte przez poete rodki zdecydowanie wykraczaj poza zasób rodków stosowanych przez twórców renesansowych. Zrywa z ideaem "ycia poczciwego". Od tej pory wszytsko niemal bdzie znajdowao si w ruchu. Wewntrzy chaos moe zosta pogodzony tylko przez paradoks.
Sonety mog stanowi przykad doprowadzenia operowaniem dramatyczn kompozycj fabu logicznych do mistrzostwa. Poeta potrafi wyrazi sprzecznoci ludzkiej duszy za pomoc samego ukadu treci utworu. Wszechobecny pesymizm opiera si na doktrynach hiszpaskim mistyków, choby na dorobku Ignacego de Loyoli, z której dao si wyprowadzi wnioski heroicznie i aktywistyczne.
Bibliografia
1. http://univ.gda.pl/~literat/rytmy/index.htm
2. J. Boski, Mikoaj Sp Szarzyski a pocztki polskiego baroku
3. Ignacy de Loyola, wiczenia duchowne
4. Mikoaj Sp Szarzyski, Rytmy oraz anonimowe pieni i listy miosne z wieku XVI, Kraków 1928, oprac. T. Sinko
5. Sownik literatury staropolskiej, pod red. T. Michaowskiej
6. Antología Cátedra de Poesía de las Letras Hispánicas, selección e introducción de J.F. Ruiz Casanova
|
|
